IAO — International Astronomy Olympiad
Olympic thiên văn quốc tế lâu đời nhất, thành lập năm 1996, chủ yếu tổ chức tại Á-Âu. Học sinh thi theo hai nhóm tuổi junior và senior qua các vòng lý thuyết, thực hành và quan sát.
- Thành lập
- 1996
- Luân phiên chủ nhà
- Annual, rotating host city (mostly Eurasia)
- Cấp độ
- International (secondary school, junior & senior groups)
- Thể thức
- Theoretical, practical and observational rounds in two age groups
- Các vòng thi
- Theoretical round, practical round, observational round
- Điều kiện dự thi
- Secondary-school students split into a junior group (14–15) and a senior group (16–18)
- Trang web
- www.issp.ac.ru/iao
Điều thú vị
Khác với IOAA, IAO nhấn mạnh thiên văn cổ điển, cơ học thiên thể và quan sát bầu trời thực tế. IAO là nguồn cảm hứng trực tiếp để thành lập IOAA năm 2007.
Các kỳ gần đây
| Năm | Chủ nhà |
|---|---|
| 2024 | Nepal |
| 2023 | Sirius, Russia |
| 2022 | Matera, Italy |
Chủ đề thường gặp
Đề thi các năm trước
2025
Thời gian toàn phần của nhật thực
Trong một lần nhật thực toàn phần, bóng tối của Mặt Trăng quét trên bề mặt Trái Đất với vận tốc cho sẵn so với người quan sát ở xích đạo. Dùng đường kính vùng tối và vận tốc bóng cho trước, hãy ước lượng thời gian toàn phần cực đại và giải thích vì sao các nhật thực thực tế ngắn hơn.
Xem lời giải
Chia đường kính vùng tối cho vận tốc bóng trên mặt đất: t = D_umbra/v_shadow. Với vùng tối 250 km chuyển động khoảng 0,55 km/s so với người quan sát ở xích đạo, t ≈ 455 s ≈ 7,6 phút — trần lý thuyết gần 7,5 phút. Nhật thực thực tế ngắn hơn vì vùng tối thường nhỏ hơn cực đại (Mặt Trăng không ở cận điểm, Trái Đất không ở viễn điểm) và người quan sát hiếm khi nằm trên đường tâm gần xích đạo nơi hình học thuận lợi nhất.
Phân loại đường cong ánh sáng siêu tân tinh
Thí sinh nhận được số liệu cấp sao trong 200 ngày của một siêu tân tinh chưa biết cùng các đường cong mẫu. Bằng cách so sánh thời gian tăng sáng, cấp sao cực đại và tốc độ tắt dần, hãy phân loại sự kiện là Ia hay sụp lõi và giải thích nhận định.
Xem lời giải
Chồng cấp sao đo được lên từng đường cong mẫu và so sánh thời gian tăng sáng, cấp sao cực đại và độ tắt sau cực đại. Siêu tân tinh Ia tăng sáng trong ~20 ngày rồi tắt đều với tốc ≈0,1 mag/ngày ở dải B do phân rã ⁵⁶Co, không có bình nguyên. Đường cong đo được khớp mẫu Ia: tăng nhanh, giảm trơn, không pha bình nguyên hydro. Các mẫu sụp lõi thì có bình nguyên ~100 ngày (II-P) hoặc cực đại rộng, lồi lõm — nên sự kiện được phân loại Ia.
2024
Kích thước góc của miệng núi lửa Mặt Trăng
Một miệng núi lửa Mặt Trăng đường kính 90 km được quan sát ở khoảng cách tâm Trái Đất 380 000 km. Tính đường kính góc theo phút cung và cho biết kính thiên văn phân giải 1 giây cung có thể thấy cấu trúc bên trong vành miệng hay không.
Xem lời giải
Công thức góc nhỏ cho θ = D/d = 90/380 000 ≈ 2,37 × 10^−4 rad ≈ 0,0136° ≈ 0,81 phút cung ≈ 49″. Đặc trưng rộng 49″ trải trên khoảng 49 phần tử phân giải của kính 1″. Cấu trúc bên trong vành — bậc thềm và đỉnh trung tâm vài km, tương ứng vài giây cung — vì thế dễ dàng được phân giải.
Các chòm sao chu thiên ở vĩ độ 45° Bắc
Dùng bản đồ sao mắt trần đặt cho nửa đêm địa phương, hãy cho biết chòm sao nào trong danh sách là chòm sao chu thiên tại nơi quan sát và ước lượng độ cao của Bắc Cực Tinh so với chân trời phía bắc.
Xem lời giải
Bắc Cực Tinh có độ cao bằng vĩ độ địa điểm, nên h ≈ 45° so với chân trời phía bắc. Một sao hay chòm sao là chu thiên khi xích vĩ thỏa δ > 90° − φ = 45°. Đối chiếu từng chòm sao trong danh sách với bản đồ, những chòm nằm trọn trong vòng 45° quanh thiên cực bắc — ví dụ Tiểu Hùng, Tiên Hậu và phần lớn Thiên Long — không bao giờ lặn tại nơi này.