Bản chất của năng lượng tối là gì?
Quan sát các siêu tân tinh xa năm 1998 cho thấy vũ trụ đang giãn nở nhanh dần. Nguyên nhân chưa biết — chiếm khoảng 68% ngân sách năng lượng vũ trụ — được gọi là năng lượng tối, nhưng ta chưa biết đó là hằng số vũ trụ, một trường động lực, hay dấu hiệu thuyết tương đối rộng sai ở quy mô lớn.
Vì sao khó
Hằng số vũ trụ suy ra từ năng lượng chân không lượng tử vượt quan sát tới 120 bậc độ lớn — dự đoán tệ nhất trong vật lý. Phân biệt hằng số thật với “quintessence” biến thiên chậm đòi hỏi đo lịch sử giãn nở chính xác đến mức phần trăm qua hàng tỷ năm.
Bằng chứng hiện tại
Siêu tân tinh loại Ia, các đỉnh âm học CMB do Planck đo, và baryon acoustic oscillations đều chỉ về w ≈ −1. Kết quả DESI 2024–2026 gợi ý w có thể biến thiên nhẹ theo thời gian, nhưng mâu thuẫn với hằng số vũ trụ thuần chưa đủ quyết định.
Hướng tiếp cận khả dĩ
Các khảo sát trường rộng độ chính xác cao (Euclid, Rubin/LSST, Roman, DESI) lập bản đồ giãn nở và phát triển cấu trúc; hiệu chuẩn siêu tân tinh tốt hơn; kiểm tra lực hấp dẫn ở quy mô gigaparsec; và nghiên cứu lý thuyết về năng lượng chân không, hấp dẫn biến đổi và các kịch bản holographic.
Chủ đề liên quan
Nguồn
- Dark Energy — NASA Science
- Planck and the cosmic microwave background — European Space Agency
- DESI DR2 Lyman-alpha Results and Cosmological Constraints — Dark Energy Spectroscopic Instrument
- Planck Science Highlights — European Space Agency