Vì sao các phép đo H₀ từ vũ trụ sớm và muộn không khớp nhau?
Tốc độ giãn nở hiện nay suy ra từ CMB giả định ΛCDM (~67.4 km/s/Mpc) lệch ~5σ so với giá trị thang khoảng cách đo bằng Cepheid và siêu tân tinh (~73 km/s/Mpc). Hoặc sai số hệ thống còn tồn tại ở cả hai phía, hoặc mô hình vũ trụ học chuẩn chưa đầy đủ.
Vì sao khó
Mọi phép kiểm chéo — đỉnh nhánh sao khổng lồ đỏ, dao động độ sáng bề mặt, thước đo sóng hấp dẫn — đều thu hẹp thanh sai số thay vì giải quyết mâu thuẫn. Các đề xuất vật lý mới (năng lượng tối sớm, thêm loài bức xạ, hấp dẫn biến đổi) thường sửa được H₀ nhưng phá vỡ các đại lượng quan sát khác.
Bằng chứng hiện tại
Khớp CMB của Planck cho H₀ = 67.4 ± 0.5; thang khoảng cách SH0ES/HST + JWST cho ~73. Quan sát JWST đã gần như loại trừ sai lệch do chen chúc ảnh trong đo quang Cepheid, củng cố khả năng mâu thuẫn là thật chứ không phải do thiết bị.
Hướng tiếp cận khả dĩ
Các chuẩn độc lập (TRGB, Mira, megamaser, standard siren), vũ trụ học từ thấu kính trễ thời gian, CMB độ phân giải cao hơn (Simons Observatory, CMB-S4), và các lý thuyết thay đổi vật lý trước tái kết hợp mà không phá khớp âm học CMB.
Chủ đề liên quan
Nguồn
- Planck and the cosmic microwave background — European Space Agency
- NASA Celebrates Edwin Hubble’s Discovery of a New Universe — NASA Science
- DESI DR2 Lyman-alpha Results and Cosmological Constraints — Dark Energy Spectroscopic Instrument
- Gravitational-Wave Science — LIGO Scientific Collaboration